સ્મશાનગૃહ ગેસ સબસિડીમાં મોટો કાપ: પર્યાવરણ બચાવવાની વાતો વચ્ચે સરકારની બેધારી નીતિ | Major Cut in Crematorium Gas Subsidy: Double Policy Amid Environment Talk

દક્ષિણ ગુજરાતમાં પર્યાવરણની જાળવણી અને પ્રદૂષણ ઘટાડવાના ઉમદા આશય સાથે વર્ષોથી ગેસ આધારિત સ્મશાનગૃહોને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું હતું. જોકે, વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં સરકારની નીતિ કંઈક અલગ જ દિશામાં જતી જણાય છે. દક્ષિણ ગુજરાતના સ્મશાનગૃહોને ગુજરાત ગેસ અને GSPC દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવતી સ્મશાનગૃહ ગેસ સબસિડી ઓચિંતી બંધ કરી દેવાનો નિર્ણય લેવામાં આવતા સમગ્ર પંથકમાં હાહાકાર મચી ગયો છે. એક તરફ સરકાર ‘ક્લીન એનર્જી’ અને વૃક્ષો બચાવવાની ગુલબાંગો પોકારે છે, ત્યારે બીજી તરફ સેવાકીય સંસ્થાઓ પાસેથી સબસિડી છીનવીને તેમને આર્થિક બોજ હેઠળ દબાવી દેવામાં આવી રહી છે. આ નિર્ણયથી માત્ર સ્મશાન ટ્રસ્ટો જ નહીં, પણ સામાન્ય નાગરિકોના ખિસ્સા પર પણ સીધો ‘આખરી પ્રહાર’ થયો છે.

સ્મશાનગૃહ ગેસ સબસિડી બંધ થતા અંતિમ સંસ્કારના ખર્ચમાં ૧૫૦% નો તોતિંગ વધારો

સરકારના આ નિર્ણયને કારણે ગેસ આધારિત અંતિમ સંસ્કાર હવે લાકડા દ્વારા કરાતા અંતિમ સંસ્કાર કરતા પણ મોંઘા સાબિત થશે. અગાઉ સ્મશાનગૃહોને રાહત દરે ગેસ મળતો હતો, જેના કારણે ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારો ઓછા ખર્ચે પોતાના સ્વજનની અંતિમ વિધિ કરી શકતા હતા. પરંતુ હવે સબસિડી દૂર થતા ગેસના ભાવ સીધા જ ‘કોમર્શિયલ’ કે ‘ઈન્ડસ્ટ્રીયલ’ કેટેગરીમાં આવી ગયા છે. આર્થિક આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો સામાન્ય માણસને પડનારો ફટકો અત્યંત ગંભીર છે.

અંતિમ સંસ્કાર ખર્ચનું વિશ્લેષણ (આશરે ૧૫ થી ૨૦ SCM ગેસ વપરાશ દીઠ):

વિગત	સબસિડી સાથે (અગાઉ)	સબસિડી વગર (હવે)	ફેરફાર (%)
ગેસનો ભાવ (પ્રતિ યુનિટ/SCM)	રૂ. ૧૮ થી ૨૨	રૂ. ૪૮ થી ૫૫	૧૫૦% વધારો
માત્ર ગેસનો ખર્ચ	રૂ. ૪૦૦ થી ૫૦૦	રૂ. ૧,૦૦૦ થી ૧,૨૦૦	બમણો ખર્ચ
કુલ ચાર્જ (મેઈન્ટેનન્સ સાથે)	રૂ. ૮૦૦ થી ૧,૦૦૦	રૂ. ૧,૫૦૦ થી ૧,૮૦૦	મોટો વધારો

આ ગણિત સ્પષ્ટ કરે છે કે જે પરિવાર માંડ-માંડ અંતિમ વિધિનો ખર્ચ ઉઠાવે છે, તેમના માટે આ વધારો ‘પડ્યા પર પાટું’ સમાન છે. સ્મશાનગૃહોને નફો કરતી કંપનીઓની જેમ ગણવા તે કેટલી હદે વ્યાજબી છે, તેવા પ્રશ્નો લોકમુખે ચર્ચાઈ રહ્યા છે.

સ્મશાનગૃહ ગેસ સબસિડી કાપ સામે દક્ષિણ ગુજરાતના ટ્રસ્ટોની વેદના અને રોષ

દક્ષિણ ગુજરાતમાં વલસાડ, વાપી, નવસારી અને બારડોલી જેવા શહેરોમાં સ્મશાનગૃહો મુખ્યત્વે લોકફાળા અને દાનથી ચાલે છે. જ્યારે ગેસના બીલ જ લાખોમાં આવશે, ત્યારે આ ટ્રસ્ટો પાસે સામાન્ય જનતા પાસેથી વધુ ચાર્જ વસૂલવા સિવાય બીજો કોઈ રસ્તો રહેશે નહીં.

બારડોલી સ્મશાન ભૂમિ ટ્રસ્ટના અગ્રણી જનકભાઈ ત્રિવેદીએ જણાવ્યું હતું કે, “સ્મશાન ભૂમિ એ કોઈ કમાણી કરતી સંસ્થા નથી, તે શુદ્ધ સેવાકીય પ્રવૃત્તિ છે. દર મહિને સરેરાશ દોઢ લાખથી વધુનું ગેસ બિલ આવે છે. જો તેમાં રાહત નહીં મળે તો ટ્રસ્ટ માટે સંચાલન કરવું અશક્ય બની જશે. અમે ભાજપ પ્રમુખ સુધી પણ આ બાબતે રજૂઆત કરી છે.”

તેવી જ રીતે, વલસાડ સ્મશાનભૂમિ ટ્રસ્ટના સંચાલક હિતેન દેસાઈએ પણ પોતાની ચિંતા વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે, “અમે કેબિનેટ મંત્રી કનુભાઈ દેસાઈને પણ આ બાબતે જાણ કરી છે. સરકારે સ્મશાનને સેવાકીય સંસ્થા ગણીને રાહત આપવી જ જોઈએ. જો મર્યા પછી પણ રાહત છીનવી લેવાશે તો સામાન્ય માણસ ક્યાં જશે?”

દક્ષિણ ગુજરાતના વિવિધ શહેરો પર થનારી સંભવિત અસરો

આ નિર્ણયની અસર સમગ્ર દક્ષિણ ગુજરાતના પટ્ટા પર જોવા મળશે. દરેક શહેરની ભૌગોલિક અને વસ્તીની સ્થિતિ મુજબ આર્થિક બોજ અલગ-અલગ હશે:

• સુરત: અશ્વિની કુમાર, કુરુક્ષેત્ર અને રામનાથ ઘેલા જેવા સ્મશાનગૃહોમાં દૈનિક સેંકડો અંતિમ સંસ્કાર થાય છે. અહીં ગેસનો વપરાશ હજારો યુનિટમાં છે, જેથી માસિક બિલમાં લાખો રૂપિયાનો વધારો થશે.
• નવસારી-જલાલપોર: વિરાવળ સ્મશાનગૃહ જેવી સંસ્થાઓ જે વર્ષોથી રાહત દરે સેવા આપે છે, ત્યાં સ્મશાનગૃહ ગેસ સબસિડી ઘટતા મેઈન્ટેનન્સ કરવું મુશ્કેલ બનશે.
• વલસાડ-વાપી: પાલિકા સંચાલિત સ્મશાનગૃહોમાં હવે ‘કોમર્શિયલ રેટ’ લાગુ થતા મધ્યમ વર્ગ પર બોજ વધશે.
• ભરૂચ-અંકલેશ્વર: આ ઔદ્યોગિક પટ્ટામાં પ્રદૂષણ પહેલેથી જ એક સમસ્યા છે. જો લોકો ગેસને બદલે ફરી લાકડા વાપરશે તો પર્યાવરણને મોટું નુકસાન થશે.

પર્યાવરણીય જોખમ: લાકડા માટે હજારો વૃક્ષોનું નિકંદન નીકળવાની ભીતિ

સરકાર એક બાજુ પર્યાવરણ બચાવવા માટે કરોડો રૂપિયાની જાહેરાતો કરે છે, પરંતુ આ એક નિર્ણય પર્યાવરણને ભારે નુકસાન પહોંચાડી શકે તેમ છે. જો સ્મશાનગૃહ ગેસ સબસિડી પાછી નહીં ખેંચાય, તો લોકો આર્થિક મજબૂરીને કારણે ફરીથી પરંપરાગત લાકડા આધારિત અંતિમ સંસ્કાર તરફ વળશે.

એક રિપોર્ટ મુજબ, ગેસના ભાવ વધતા જો લોકો લાકડાનો ઉપયોગ શરૂ કરશે તો દક્ષિણ ગુજરાતમાં ફરી હજારો વૃક્ષોનું નિકંદન નીકળશે. લાકડાના દહનથી નીકળતો ધુમાડો હવામાં પ્રદૂષણ વધારશે, જે ‘ગ્રીન ગુજરાત’ ના સ્વપ્નને ધૂળમાં મેળવી દેશે. સરકાર ગેસ વાપરવા માટે જે પ્રોત્સાહન આપે છે, તે પ્રોત્સાહન હવે આર્થિક ડામમાં ફેરવાઈ ગયું છે.

ધારાસભ્ય રાકેશ દેસાઈની મંત્રી કનુભાઈ દેસાઈને પત્ર દ્વારા રજૂઆત

આ ગંભીર માનવીય પ્રશ્નને વાચા આપવા માટે નવસારીના ધારાસભ્ય રાકેશ દેસાઈ મેદાનમાં આવ્યા છે. તેમણે રાજ્યના ઉર્જા અને પેટ્રોકેમિકલ્સ મંત્રી કનુભાઈ દેસાઈને એક સત્તાવાર પત્ર લખીને આ બાબતે તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપ કરવા વિનંતી કરી છે. પત્રમાં તેમણે ઉલ્લેખ કર્યો છે કે:

“નવસારીમાં વિરાવળ અને કબાપાર સ્મશાનભૂમિ ટ્રસ્ટ વર્ષોથી નિઃસ્વાર્થ ભાવે અંતિમ સંસ્કારની સેવા આપે છે. ગુજરાત ગેસ કંપનીએ તેમને નોટિસ પાઠવીને ગેસ સબસિડી તબક્કાવાર બંધ કરવાની જાણ કરી છે. આ માનવીય સેવા અટકે નહીં તે માટે સબસિડી જાળવી રાખવી અત્યંત આવશ્યક છે.”

વિરાવળ સ્મશાન ભૂમિ ટ્રસ્ટના પ્રમુખ ચીમનભાઈ ગાંધીએ પણ પોતાની વેદના ઠાલવતા કહ્યું હતું કે, ગુજરાત ગેસ કંપનીએ ૨૨/૦૮/૨૦૨૫ ના રોજ પત્ર દ્વારા જાણ કરી હતી કે આગામી વર્ષોમાં વિનામૂલ્યે કે રાહત દરે ગેસ વિતરણ બંધ કરાશે. શહેરના ગરીબ પરિવારો પહેલેથી જ મોંઘવારીમાં પીસાઈ રહ્યા છે, ત્યારે આ નિર્ણય તેમના માટે અસહ્ય બની રહેશે.

સ્મશાન એ ધંધો નથી, સેવા છે: જનતાની માંગ

સરકાર સ્મશાનગૃહોને ‘ઈન્ડસ્ટ્રીયલ’ કે ‘કોમર્શિયલ’ કેટેગરીમાં ગણીને જે નફો કમાવવાની વૃત્તિ દાખવી રહી છે, તે નૈતિક રીતે યોગ્ય નથી. અંતિમ સમયે શાંતિથી વિદાય લેવી એ પણ માનવીનો અધિકાર છે. સ્મશાનગૃહ ગેસ સબસિડી એ કોઈ લક્ઝરી નથી, પણ પર્યાવરણ અને ગરીબ માણસની જરૂરિયાત છે. દક્ષિણ ગુજરાતના તમામ સ્મશાન ટ્રસ્ટો અને નાગરિકોની એક જ માંગ છે કે આ અન્યાયી નિર્ણય સત્વરે પાછો ખેંચવામાં આવે.

જો સરકાર આ બાબતે નમતું નહીં જોખે, તો આવનારા દિવસોમાં સ્મશાન સંચાલકો આંદોલનનું શરણું લે તેવી પણ શક્યતા છે. સરકારની બેધારી નીતિ હવે ઉઘાડી પડી ગઈ છે, જ્યાં એક બાજુ પર્યાવરણના નામે મેડલો લેવાય છે અને બીજી બાજુ પર્યાવરણ બચાવતી સંસ્થાઓનું જ ગળું ટૂંપવામાં આવે છે.

આશા છે કે રાજ્ય સરકાર આ માનવીય પાસાને ગંભીરતાથી લેશે અને લાખો લોકોના હિતમાં સ્મશાનગૃહ ગેસ સબસિડી ફરીથી શરૂ કરવાની જાહેરાત કરશે. જીવતા તો મોંઘવારીનો માર સહન કર્યો જ છે, પણ હવે મર્યા પછી તો ઓછામાં ઓછી શાંતિ મળે તેવી અપેક્ષા દરેક ગુજરાતી રાખી રહ્યો છે.

#સ્મશાનગૃહગેસસબસિડી #મોંઘવારી #ગુજરાતગેસ #નવસારીન્યૂઝ #વલસાડસમાચાર #અંતિમસંસ્કાર #પર્યાવરણ #રાકેશદેસાઈ #કનુભાઈદેસાઈ #દક્ષિણગુજરાત

---

 

📌 નોંધ / Note:
આ લેખ LokGujarati.com પર પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો છે. લેખમાં રજૂ થયેલી માહિતી જાહેર સ્ત્રોતો, સ્થાનિક જાણકારી, Field Observations અને લેખકના અવલોકન પર આધારિત છે. આ માહિતી ખાસ કરીને Vapi, Valsad, Umbergaon, Bilimora, Navsari, Dang, Dharampur–Kaprada, Daman–Silvassa વિસ્તારના વાચકો માટે ઉપયોગી થાય તે હેતુથી રજૂ કરવામાં આવી છે.

LokGujarati.com નો મુખ્ય હેતુ Gujarati Readers સુધી સાચી, ઉપયોગી, Factual અને Verified Information પહોંચાડવાનો છે, જેથી સમાજ, સંસ્કૃતિ, Lifestyle અને Local Awareness વધુ મજબૂત બને.

જો તમને આ લેખ ઉપયોગી લાગ્યો હોય તો તેને Share કરો અને તમારા વિચારો Comment Section માં જણાવો.
Local information, Culture, Society અને Community-focused Content માટે LokGujarati.com સાથે જોડાયેલા રહો.