ડાંગ પોલીસની ઐતિહાસિક સિદ્ધિ: [70 થી વધુ ‘ડાકણ’ ઠેરવાયેલી મહિલાઓ] હવે બની ‘દેવી’, ‘પ્રોજેક્ટ દેવી’ દ્વારા અંધશ્રદ્ધાના અંધકારમાં સન્માનનો સૂર્યોદય | Dang Police Historical Achievement: [70+ Accused Women] Now Called ‘Devi’, Project Devi Brings Dignity to Ostracized Women

 

ડાંગ પોલીસની ઐતિહાસિક સિદ્ધિ: [70 થી વધુ ‘ડાકણ’ ઠેરવાયેલી મહિલાઓ] હવે બની ‘દેવી’, ‘પ્રોજેક્ટ દેવી’ દ્વારા અંધશ્રદ્ધાના અંધકારમાં સન્માનનો સૂર્યોદય

ગુજરાતનો સૌથી કુદરતી સૌંદર્ય ધરાવતો ડાંગ જિલ્લો આજે તેની કુદરતી વનરાજી માટે નહીં, પરંતુ માનવતાના એક અભૂતપૂર્વ કાર્ય માટે સમગ્ર દેશમાં ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યો છે. સદીઓથી સમાજમાં ઘર કરી ગયેલી અંધશ્રદ્ધા અને ‘ડાકણ પ્રથા’ જેવા કુરિવાજો સામે ડાંગ પોલીસ એ એક મજબૂત જંગ છેડ્યો છે. ડાંગ જિલ્લા પોલીસ દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલો પ્રોજેક્ટ દેવી આજે અંધશ્રદ્ધાના અંધકારમાં જીવતી મહિલાઓ માટે આશાનું નવું કિરણ સાબિત થયો છે. અત્યાર સુધીમાં શી ટીમ દ્વારા ડાંગના અંતરિયાળ વિસ્તારોમાંથી એવી 70 થી વધુ મહિલાઓની શોધખોળ કરવામાં આવી છે જેમને સમાજ કે પરિવારે તિરસ્કૃત કરી દીધી હતી. આજે આ મહિલાઓ માત્ર સુરક્ષિત નથી, પરંતુ તેમને સમાજમાં ‘દેવી’ તરીકેનું સન્માનજનક બિરૂદ આપીને ફરીથી મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવવામાં આવી છે.

અંધશ્રદ્ધાનું કાળું ગ્રહણ અને તિરસ્કૃત મહિલાઓની વ્યથા

ડાંગ જિલ્લાના આદિવાસી પંથકમાં વર્ષોથી શિક્ષણના અભાવ અને ગરીબીના કારણે એક ભયાનક પરંપરા ચાલી આવતી હતી. જ્યારે પણ કોઈ પરિવારમાં બીમારી આવે કે અચાનક પશુનું મૃત્યુ થાય, ત્યારે લોકો વૈજ્ઞાનિક કારણો શોધવાને બદલે અથવા ડોક્ટર પાસે જવાને બદલે સ્થાનિક ભુવા કે ભગત પાસે દોડી જતા હતા. આ ભુવાઓ પોતાની અવિદ્યાનો ઉપયોગ કરીને નિર્દોષ મહિલાઓને ‘ડાકણ’ ઠેરવતા હતા.

એકવાર કોઈ મહિલા પર ‘ડાકણ’ નું લેબલ લાગી જાય, પછી તેની જિંદગી નર્ક સમાન બની જતી હતી. તેને માત્ર માનસિક ત્રાસ જ નહીં, પરંતુ શારીરિક રીતે પણ અત્યંત પીડા આપવામાં આવતી હતી. અનેક કિસ્સાઓમાં મહિલાઓને શરીરે ગરમ ડામ આપવા, ઘરની બહાર કાઢી મૂકવી અથવા સામાજિક બહિષ્કાર કરવો જેવી અમાનવીય ઘટનાઓ બનતી હતી. ડાંગ પોલીસ ના ધ્યાને આવ્યું કે આ કુરિવાજ માત્ર સામાજિક સમસ્યા નથી, પણ તે એક ગંભીર ગુનો અને માનવ અધિકારોનું ઉલ્લંઘન છે.

પ્રોજેક્ટ દેવી: તિરસ્કારથી સન્માન સુધીની સફર

આ કુરિવાજને નેસ્તનાબૂદ કરવા માટે ઓક્ટોબર 2023 માં ડાંગ પોલીસ દ્વારા એક અત્યંત સંવેદનશીલ અભિયાન પ્રોજેક્ટ દેવી ની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી. આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ડાકણ કહીને તિરસ્કૃત કરાયેલી મહિલાઓની ઓળખ કરી તેમને માનભેર સમાજમાં પુનઃસ્થાપિત કરવાનો છે. પ્રોજેક્ટ દેવી હેઠળ અત્યાર સુધીમાં અનેક સફળતાઓ મળી છે જે નીચે મુજબના ટેબલમાં જોઈ શકાય છે:

પ્રોજેક્ટ દેવી: મુખ્ય સીમાચિહ્નો (Milestones)

વિગત	માહિતી
શરૂઆત	ઓક્ટોબર, 2023
કુલ લાભાર્થી મહિલાઓ	70 થી વધુ
મુખ્ય ભૂમિકા	શી ટીમ (SHE Team), ડાંગ પોલીસ
સન્માન	ગોલ્ડ સ્કોચ એવોર્ડ (2024)
ધ્યેય	અંધશ્રદ્ધા નાબૂદી અને મહિલા સુરક્ષા

શી ટીમ (SHE Team) ની સક્રિયતા અને મહિલા રક્ષણ

આ આખા પ્રોજેક્ટની કરોડરજ્જુ એટલે ડાંગ પોલીસની શી ટીમ. આ ટીમના સભ્યો સતત ગામડાઓમાં જઈને એવી મહિલાઓની શોધ કરે છે જેઓ ડાકણ પ્રથાનો ભોગ બની હોય. શી ટીમ માત્ર ફરિયાદની રાહ નથી જોતી, પણ સ્વયં જઈને આ પીડિત મહિલાઓને મળે છે. તેમની સાથે નિયમિત મુલાકાતો કરીને તેમના મનનો ડર દૂર કરે છે અને તેમને કાયદાકીય જોગવાઈઓની સમજ આપે છે.

મહિલાઓને ખાતરી આપવામાં આવે છે કે જો કોઈ તેમના પર શારીરિક કે માનસિક ત્રાસ ગુજારશે, તો ડાંગ પોલીસ તેમની પડખે ઉભી રહેશે. આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ મહિલાઓને માત્ર સુરક્ષા જ નહીં, પરંતુ સરકારી યોજનાઓ જેવી કે રાશન કાર્ડ, પેન્શન યોજના કે સ્વાસ્થ્ય સેવાઓનો લાભ પણ અપાવવામાં આવે છે. પ્રોજેક્ટ દેવી એ સાબિત કર્યું છે કે પોલીસ માત્ર દંડો ઉગામવા માટે નથી, પણ તે સમાજ સુધારક પણ બની શકે છે.

સામાજિક પરિવર્તન: ભુવા-ભગત સામે કાયદાકીય લાલ આંખ

ડાંગ જિલ્લા પોલીસ દ્વારા માત્ર મહિલાઓને બચાવવાની કામગીરી જ નથી થતી, પણ જે લોકો અંધશ્રદ્ધા ફેલાવે છે તેમની સામે પણ કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે. નાયબ જિલ્લા પોલીસ અધિક્ષક જનેશ્વર નલવૈયાએ જણાવ્યું છે કે, જે કોઈ પણ વ્યક્તિ મહિલાને ડાકણ કહીને સંબોધશે કે તેને ત્રાસ આપશે, તેની સામે કડક કાયદાકીય પગલાં લેવામાં આવશે.

“ભૂતકાળમાં મહિલાઓને શરીરે ડામ પણ આપવામાં આવતા હતા. ડાંગના આદિવાસી સમાજને આ અંધશ્રદ્ધામાંથી બહાર લાવી શિક્ષિત બનાવવા માટે અમે પ્રોજેક્ટ દેવી શરૂ કર્યો છે. આ મહિલાઓ ડાકણ નથી, પણ તેઓ દેવી સમાન છે.” – જનેશ્વર નલવૈયા, DySP, ડાંગ પોલીસ

સન્માનનો નવો અધ્યાય: નવરાત્રિમાં ‘દેવી’ પૂજન

પ્રોજેક્ટ દેવી ની સૌથી સુંદર ક્ષણ ત્યારે આવી જ્યારે નવરાત્રિ મહોત્સવ દરમિયાન આ તિરસ્કૃત મહિલાઓનું જાહેરમાં સન્માન કરવામાં આવ્યું. જે મહિલાઓને ક્યારેક ‘ડાકણ’ કહીને ઘર બહાર કાઢવામાં આવી હતી, તેમને પોલીસ દ્વારા ‘દેવી’ નું બિરૂદ આપીને સ્ટેજ પર બોલાવી આરતી અને પૂજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રક્રિયાથી સમાજના વલણમાં મોટું પરિવર્તન આવ્યું છે. ગામના લોકો જેઓ અગાઉ આ મહિલાઓથી દૂર રહેતા હતા, તેઓ હવે તેમને માનની નજરે જોવા લાગ્યા છે. ડાંગ પોલીસ દ્વારા યોજાતી ગ્રામ સભાઓમાં સામાજિક આગેવાનો અને કુટુંબીજનો સાથે બેઠક યોજીને સ્વીકારવાની ભાવના કેળવવામાં આવે છે.

ગોલ્ડ સ્કોચ એવોર્ડ 2024: રાષ્ટ્રીય સ્તરે સ્વીકૃતિ

ડાંગ પોલીસના આ માનવીય અભિગમની નોંધ માત્ર ગુજરાતમાં જ નહીં, પરંતુ રાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ લેવામાં આવી છે. વર્ષ 2024 માં પ્રોજેક્ટ દેવી ને ‘પોલીસ સેફ્ટી, ક્રાઈમ વિક્ટિમ સપોર્ટ અને આસિસ્ટન્સ’ ની કેટેગરીમાં પ્રતિષ્ઠિત ‘ગોલ્ડ સ્કોચ એવોર્ડ’ પ્રાપ્ત થયો હતો. આ એવોર્ડ એ વાતની સાબિતી છે કે ડાંગ જિલ્લા પોલીસ દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલી આ પહેલ દેશભરની પોલીસ દળ માટે એક રોલ મોડેલ સમાન છે. શી ટીમ ના માધ્યમથી 70 થી વધુ પરિવારોને ફરીથી એક કરવાનું કાર્ય આ એવોર્ડનું ખરું કારણ છે.

2026 માં પ્રોજેક્ટ દેવીની અસરકારકતા અને ભવિષ્ય

વર્ષ 2026 ની શરૂઆત સાથે, ડાંગ પોલીસ આ પ્રોજેક્ટને વધુ વ્યાપક બનાવી રહી છે. હવે ટેકનોલોજી અને જનજાગૃતિ ફિલ્મો દ્વારા શાળાઓ અને પંચાયતોમાં આ સંદેશ પહોંચાડવામાં આવી રહ્યો છે. પ્રોજેક્ટ દેવી ની સફળતાના કારણે હવે ડાંગના ગામડાઓમાં ભુવા-ભગતનો પ્રભાવ ઓછો થઈ રહ્યો છે અને લોકો બીમારીના સમયે પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર (PHC) તરફ વળ્યા છે.

આ પ્રોજેક્ટની સફળતા પાછળના કેટલાક મુખ્ય પાસાઓ:

• કાયદાકીય રક્ષણ: પીડિત મહિલાઓને તાત્કાલિક પોલીસ સહાય.
• માનસિક કાઉન્સેલિંગ: આઘાતમાંથી બહાર લાવવા માટે પ્રોફેશનલ મદદ.
• સામાજિક પુનઃસ્થાપન: પરિવાર અને ગ્રામજનો સાથે મધ્યસ્થી.
• આર્થિક સ્વાવલંબન: સરકારી સહાય અને યોજનાઓનું જોડાણ.

નિષ્કર્ષ: એક નવી સામાજિક ક્રાંતિ

એકંદરે જોઈએ તો, ડાંગ પોલીસ દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલો પ્રોજેક્ટ દેવી માત્ર એક પોલીસ પ્રોજેક્ટ નથી, પરંતુ તે સામાજિક પરિવર્તનની એક મોટી લહેર છે. અંધશ્રદ્ધાના કારણે જે મહિલાઓનું જીવન બરબાદ થવાને આરે હતું, તેમને શી ટીમ એ નવું જીવન અને નવી ઓળખ આપી છે. ડાકણ પ્રથા જેવા કલંકને ડાંગની ધરતી પરથી સાફ કરવાનું જે બીડું પોલીસે ઝડપ્યું છે, તેનાથી આવનારી પેઢીઓ સુરક્ષિત અને શિક્ષિત બનશે. આજે ડાંગમાં ગુંજતો ‘જય દેવી’ નો નાદ એ સાબિત કરે છે કે માનવતા હંમેશા અંધશ્રદ્ધા ઉપર વિજયી બને છે.

#ડાંગપોલીસ #પ્રોજેક્ટદેવી #શીટીમ #મહિલાસન્માન #અંધશ્રદ્ધાનાબૂદી #ગોલ્ડસ્કોચએવોર્ડ #ડાંગન્યૂઝ #આદિવાસીસંસ્કૃતિ #જનેશ્વરનલવૈયા #ગુજરાતપોલીસ #મહિલાસુરક્ષા #ડાકણપ્રથા #સામાજિકપરિવર્તન #DangPolice #ProjectDevi #WomenEmpowerment #SocialReform #Jan17

---

 

📌 નોંધ / Note:
આ લેખ LokGujarati.com પર પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો છે. લેખમાં રજૂ થયેલી માહિતી જાહેર સ્ત્રોતો, સ્થાનિક જાણકારી, Field Observations અને લેખકના અવલોકન પર આધારિત છે. આ માહિતી ખાસ કરીને Vapi, Valsad, Umbergaon, Bilimora, Navsari, Dang, Dharampur–Kaprada, Daman–Silvassa વિસ્તારના વાચકો માટે ઉપયોગી થાય તે હેતુથી રજૂ કરવામાં આવી છે.

LokGujarati.com નો મુખ્ય હેતુ Gujarati Readers સુધી સાચી, ઉપયોગી, Factual અને Verified Information પહોંચાડવાનો છે, જેથી સમાજ, સંસ્કૃતિ, Lifestyle અને Local Awareness વધુ મજબૂત બને.

જો તમને આ લેખ ઉપયોગી લાગ્યો હોય તો તેને Share કરો અને તમારા વિચારો Comment Section માં જણાવો.
Local information, Culture, Society અને Community-focused Content માટે LokGujarati.com સાથે જોડાયેલા રહો.