યુપીઆઈના એક્સપ્રેસવે પર ભારત: ડિજિટલ પેમેન્ટમાં ઐતિહાસિક ઉછાળો અને ડેબિટ કાર્ડમાં 72% નો ઘટાડો | UPI Payment Expressway: Digital Payment Growth India and 72% Drop in Debit Card
Digital Payment Growth India ના કારણે ભારતની અર્થવ્યવસ્થામાં ક્રાંતિકારી પરિવર્તન આવ્યું છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં ભારતે ડિજિટલ પેમેન્ટના એક્સપ્રેસવે પર એવી ગતિ પકડી છે કે પરંપરાગત પેમેન્ટ માધ્યમો હવે પાછળ છૂટી રહ્યા છે. તાજેતરના ડેટા મુજબ, દેશમાં યુપીઆઈ (UPI) પેમેન્ટમાં 9 ગણો ઐતિહાસિક ઉછાળો જોવા મળ્યો છે, જ્યારે બીજી તરફ ડેબિટ કાર્ડનો ઉપયોગ 72% જેટલો ઘટી ગયો છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે ભારતીય ગ્રાહકો હવે કાર્ડ રાખવાને બદલે મોબાઈલથી સીધા સ્કેન કરીને પેમેન્ટ કરવાનું વધુ પસંદ કરી રહ્યા છે. ક્રેડિટ કાર્ડ પેમેન્ટમાં પણ 200 ટકાથી વધુનો વધારો નોંધાયો છે, જે બદલાતી નાણાકીય ટેવોનું પ્રતીક છે.
Digital Payment Growth India: યુપીઆઈ પેમેન્ટમાં 9 ગણો તોતિંગ વધારો
Digital Payment Growth India ના પાયામાં યુપીઆઈ (UPI) ટેકનોલોજી રહેલી છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં એટલે કે 2020 થી 2025 દરમિયાન યુપીઆઈ પેમેન્ટની સંખ્યામાં 869% એટલે કે અંદાજે 9 ગણો વધારો થયો છે. વર્ષ 2020 માં જ્યાં યુપીઆઈ ટ્રાન્ઝેક્શનની સંખ્યા 223.41 કરોડ હતી, તે વર્ષ 2025 માં વધીને 2163.46 કરોડ પર પહોંચી ગઈ છે. માત્ર સંખ્યા જ નહીં, પરંતુ પેમેન્ટની રકમમાં પણ 572% નો જંગી વધારો થયો છે.
અન્ય ડિજિટલ માધ્યમોની વાત કરીએ તો, NEFT દ્વારા થતા પેમેન્ટમાં 185% અને રકમમાં 71% નો વધારો થયો છે. IMPS વ્યવહારોમાં પણ રકમની દૃષ્ટિએ 127% નો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. ક્રેડિટ કાર્ડનો ઉપયોગ પણ ભારતીયોમાં લોકપ્રિય થઈ રહ્યો છે, જેમાં પેમેન્ટની સંખ્યામાં 211% અને રકમમાં 224% નો વધારો થયો છે. આ આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે લોકો હવે મોટા વ્યવહારો માટે ક્રેડિટ કાર્ડ અને નાના રોજિંદા વ્યવહારો માટે યુપીઆઈનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે.
Digital Payment Growth India અને ડેબિટ કાર્ડના વપરાશમાં ઘટાડો
Digital Payment Growth India ની સૌથી મોટી અસર ડેબિટ કાર્ડ પર જોવા મળી છે. એક સમયે ખિસ્સામાં કાર્ડ રાખવું અનિવાર્ય ગણાતું હતું, પરંતુ હવે ડેબિટ કાર્ડ દ્વારા થતા પેમેન્ટની સંખ્યામાં છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં 72% નો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. વર્ષ 2020 માં ડેબિટ કાર્ડ ટ્રાન્ઝેક્શનની રકમ 0.65 લાખ કરોડ હતી, જે 2025 માં ઘટીને 0.37 લાખ કરોડ થઈ ગઈ છે, એટલે કે રકમમાં પણ 43% નો ઘટાડો થયો છે.
આ ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ એ છે કે યુપીઆઈ દ્વારા પેમેન્ટ કરવું વધુ સરળ અને ઝડપી છે. ગ્રાહકોએ હવે દુકાન પર કાર્ડ સ્વાઈપ કરવા કે પિન નાખવાની ઝંઝટમાં પડવું પડતું નથી, માત્ર એક ક્યૂઆર કોડ સ્કેન કરીને સીધા બેંક ખાતામાંથી નાણાં ટ્રાન્સફર થઈ જાય છે. ઈ-વોલેટ ચૂકવણીમાં પણ 130% નો વધારો થયો છે, જે દર્શાવે છે કે કેશલેસ ઇકોનોમી તરફ ભારત ખૂબ જ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. જોકે, ચેક દ્વારા થતા પેમેન્ટમાં સંખ્યાની દૃષ્ટિએ 40% નો ઘટાડો થયો છે, પરંતુ રકમની દૃષ્ટિએ તે લગભગ સ્થિર છે.
💡 આ પણ ખુબ ઇન્ટરેસ્ટિંગ છે : ડિજિટલ ક્રાંતિ: વલસાડના ગુંદલાવમાં ૧૦૦% સ્માર્ટ મીટર લગાવી DGVCL એ રચ્યો ઇતિહાસ, ૮.૯૫ લાખ ગ્રાહકો હવે ટેકનોલોજીથી સજ્જ | Valsad Gundlav 100 Percent Smart Meter Success
Digital Payment Growth India ને કારણે લોકોની રોકડ પરની નિર્ભરતા ઘટતા એટીએમ (ATM) ના વપરાશ પર પણ અસર પડી છે. રિપોર્ટ મુજબ, દેશમાં એટીએમથી પૈસા ઉપાડનારા લોકોની સંખ્યામાં એક જ વર્ષમાં 9.2 ટકાનો ઘટાડો થયો છે. ડિસેમ્બર 2024 સુધી દેશમાં કુલ 2.53 લાખ એટીએમ હતા, જે ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં ઘટીને 2.51 લાખ રહી ગયા છે. આનાથી વિપરીત, બેંક શાખાઓની સંખ્યામાં 2.8 ટકાનો વધારો થયો છે, જે હવે 1.64 લાખ થઈ ગઈ છે.
ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શનની સંખ્યા છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં 5 ગણી વધી છે, જે 2020-21 માં 4441 કરોડ હતી તે 2024-25 માં વધીને 22259 કરોડ થઈ છે. જોકે, ટ્રાન્ઝેક્શનની રકમ માત્ર 2 ગણી વધી છે, જે સૂચવે છે કે લોકો હવે નાનામાં નાના વ્યવહારો એટલે કે ચાની લારીથી લઈને શાકભાજી લેવા સુધી પણ ડિજિટલ પેમેન્ટનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. આ નાની ટિકિટ સાઇઝના ટ્રાન્ઝેક્શન યુપીઆઈની સફળતાનો મુખ્ય પુરાવો છે.
Digital Payment Growth India અને વધતા બેંક ખાતા અને ડિપોઝિટ
ભારતમાં બેંકિંગ સેક્ટરનો વ્યાપ પણ સતત વધી રહ્યો છે. જાન્યુઆરી 2026 સુધીમાં દેશમાં કુલ બેંક ખાતાઓની સંખ્યા 250 કરોડ પર પહોંચી ગઈ છે. વર્ષ 2014 માં આ સંખ્યા માત્ર 97.77 કરોડ હતી, જે 2019 માં વધીને 164.32 કરોડ થઈ હતી. આ પ્રગતિ દર્શાવે છે કે દેશનો દરેક નાગરિક હવે બેંકિંગ સિસ્ટમ સાથે જોડાઈ રહ્યો છે. Digital Payment Growth India ના આ યુગમાં લોકોની બચત કરવાની રીત પણ બદલાઈ છે.
દેશની બેંકોમાં અત્યારે કુલ જમા રકમ 253.77 લાખ કરોડ રૂપિયા છે. તેમાંથી 220.49 લાખ કરોડ રૂપિયા લાંબી મુદતની બચત યોજનાઓ (Term Deposits) માં જમા છે, જ્યારે 33.28 લાખ કરોડ રૂપિયા ડિમાન્ડ ડિપોઝિટ તરીકે છે. દેશમાં જમા રકમનો દર વાર્ષિક 12 ટકાના દરે વધી રહ્યો છે. આરબીઆઈ (RBI) ના જણાવ્યા મુજબ, 97.6 ટકા બેંક ખાતામાં જમા 5 લાખ રૂપિયા સુધીની રકમનો વીમો સુરક્ષિત છે. જોકે, કુલ જમા રકમની દૃષ્ટિએ જોઈએ તો 41.5 ટકા રકમ વીમા હેઠળ સુરક્ષિત છે, જે અગાઉના વર્ષે 43.7 ટકા હતી. ભારત હવે ડિજિટલ પેમેન્ટના મામલે વિશ્વના અગ્રણી દેશોમાં સામેલ થઈ ગયું છે.
#ડિજિટલપેમેન્ટ #યુપીઆઈ #બેંકિંગન્યૂઝ #ડેબિટકાર્ડ #ભારતઅર્થતંત્ર #આરબીઆઈ #એટીએમ #ક્રેડિટકાર્ડ #DigitalPaymentGrowthIndia #UPIPayments #DigitalIndia #BankingStats
📌 નોંધ / Note:
આ લેખ LokGujarati.com પર પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો છે. લેખમાં રજૂ થયેલી માહિતી જાહેર સ્ત્રોતો, સ્થાનિક જાણકારી, Field Observations અને લેખકના અવલોકન પર આધારિત છે. આ માહિતી ખાસ કરીને Vapi, Valsad, Umbergaon, Bilimora, Navsari, Dang, Dharampur–Kaprada, Daman–Silvassa વિસ્તારના વાચકો માટે ઉપયોગી થાય તે હેતુથી રજૂ કરવામાં આવી છે.
LokGujarati.com નો મુખ્ય હેતુ Gujarati Readers સુધી સાચી, ઉપયોગી, Factual અને Verified Information પહોંચાડવાનો છે, જેથી સમાજ, સંસ્કૃતિ, Lifestyle અને Local Awareness વધુ મજબૂત બને.
જો તમને આ લેખ ઉપયોગી લાગ્યો હોય તો તેને Share કરો અને તમારા વિચારો Comment Section માં જણાવો.
Local information, Culture, Society અને Community-focused Content માટે LokGujarati.com સાથે જોડાયેલા રહો.
